Những ngày cận Tết, ở một góc phố hay một sân đình nào đó, lại có người trải giấy đỏ, mài mực, nâng bút lông và viết xuống một chữ cho người đến xin. Xin chữ đầu năm là nét đẹp lặng lẽ của Tết Việt: không ồn ào, chỉ vài nét mực mà gói vào đó cả một lời cầu mong. Nhà An cùng bạn tìm hiểu thư pháp Việt và cách xin chữ cho trọn nghĩa.
Thư pháp: viết chữ như một nghệ thuật
Thư pháp nghĩa là “phép viết chữ”, nhưng vượt ra ngoài chuyện viết cho đẹp. Người viết thở đều, cầm bút ngay ngắn, đưa từng nét sao cho có lực, có nhịp, có hồn. Một chữ thư pháp đẹp không chỉ ở đường nét mà còn ở khoảng trắng quanh nó và ở tâm thế của người viết.
Ở Việt Nam, thư pháp có mấy dòng chính:
- Thư pháp chữ Hán: dòng truyền thống, gắn với các nhà nho và ông đồ.
- Chữ Nôm: chữ viết riêng của người Việt dựa trên chữ Hán, từng được dùng để ghi lại thơ ca, trong đó có nhiều tác phẩm nổi tiếng của văn học trung đại.
- Thư pháp chữ Quốc ngữ: dùng bảng chữ cái Latin của tiếng Việt ngày nay, cho phép bất kỳ ai đọc được cũng thấy mình trong từng nét viết, ngày càng được giới trẻ yêu thích.
Dù viết chữ nào, những dụng cụ cơ bản vẫn quen thuộc: bút lông, mực tàu hoặc mực nước, nghiên mài mực, giấy dó hoặc giấy đỏ, thêm tấm nỉ lót bên dưới.
Ông đồ và chợ chữ ngày Tết
Hình ảnh ông đồ ngồi bên phố với mực tàu, giấy đỏ gắn bó với Tết xưa đến mức đi vào thơ ca. Bài thơ Ông đồ của Vũ Đình Liên, ra đời năm 1936, đã khắc họa ông đồ già bên phố đông người qua mà ít ai dừng lại, và trở thành một trong những bài thơ được nhiều thế hệ học sinh thuộc lòng.
Thời gian trôi, nhu cầu xin chữ có lúc vắng đi rồi lại trở nên đông vui. Ngày nay ở nhiều thành phố, người ta tổ chức hội chữ xuân. Tại Văn Miếu, Quốc Tử Giám ở Hà Nội, hội chữ xuân thường khai mạc vào những ngày cuối tháng Chạp và kéo dài đến khoảng rằm tháng Giêng, thu hút cả người lớn tuổi lẫn các bạn trẻ đến xin chữ, chụp ảnh và nghe kể chuyện chữ nghĩa. Ngày khai mạc, bế mạc và cách tổ chức mỗi năm một khác, nên bạn hãy xem thông báo mới nhất của ban tổ chức.
Những chữ được xin nhiều nhất
Người xin chữ thường chọn một chữ gần với điều mình đang mong. Dưới đây là vài chữ quen thuộc và ý nghĩa thường được nhắc:
- Chữ An (安): bộ mái nhà phía trên, bộ nữ phía dưới, gợi hình ảnh một mái nhà yên ổn, bình an. Đây là chữ nhiều người chọn cho gia đình.
- Chữ Tâm (心): gợi lòng thiện, sự chân thành, hợp với người muốn sống chậm, sống tử tế.
- Chữ Nhẫn (忍): có bộ đao đặt trên bộ tâm, nhắc ta biết kiềm chế, biết chờ đợi khi gặp chuyện khó.
- Chữ Phúc (福), Lộc (祿), Thọ (壽): bộ ba cầu chúc may mắn, no đủ và sống lâu, thường thấy trong nhà.
- Chữ Đức (德), Trí (智), Hiếu (孝): thường được chọn bởi người đang học hành, đi làm hoặc muốn nhắc mình về đạo làm con.
- Chữ Tài (才), Thành (成): thường được chọn cho người bắt đầu công việc mới, kỳ thi hay một dự định lớn.
Mỗi người có thể hiểu một chữ theo cách riêng, nên bạn hãy hỏi ông đồ về nghĩa của chữ mình chọn. Nhiều ông đồ sẵn lòng kể vì sao chữ ấy viết như vậy, đôi khi còn gợi ý chữ hợp với điều bạn đang nghĩ.
Xin chữ cho đúng lễ
Xin chữ là xin một lời chúc, nên có vài ứng xử nhỏ giúp buổi xin chữ thêm trọn vẹn:
- Nghĩ trước điều mình mong, rồi chọn một chữ hợp với điều đó thay vì chọn chữ vì ai cũng xin.
- Chào ông đồ lịch sự, nói rõ chữ mình muốn hoặc điều mình mong để ông đồ gợi ý.
- Xếp hàng chờ đến lượt, không chen ngang và không đứng chắn lối người khác.
- Đợi mực khô hẳn rồi mới cuộn hoặc cầm lên, tránh làm nhòe.
- Cảm ơn ông đồ; mỗi nơi có cách riêng để bày tỏ lòng biết ơn, bạn nên làm theo hướng dẫn tại chỗ.
- Treo chữ ở nơi trang trọng như phòng khách, bàn học hay bàn làm việc, không để nơi ẩm thấp.
Chữ xin được là lời nhắc nhở nhẹ nhàng suốt cả năm, không phải bùa phép. Điều quý nhất vẫn là bạn nhìn chữ mỗi ngày và nhớ điều mình đã chọn.
Đọc thêmXem không khí Tết ở Nhà AnThư pháp cho người trẻ hôm nay
Thư pháp không còn là chuyện riêng của người già. Nhiều bạn trẻ chọn thư pháp chữ Quốc ngữ để viết câu mình thích, tên thương hiệu nhỏ, thiệp tặng bạn hay một câu nhắc mình làm việc. Học viết chữ cũng là cách giảm tốc: khi cầm bút lông, bạn khó mà vội được, và nhiều người thấy sự chậm ấy giúp tinh thần thư thả hơn sau một ngày dài.
Nếu muốn thử, hãy bắt đầu bằng ba chữ đơn giản như An, Tâm, Nhẫn: ít nét, dễ viết, lại gần với nhịp sống ai cũng cần.
Góc xin chữ đầu năm ở Nhà An
Giữa mùa Tết, Nhà An dự kiến dành một góc nhỏ để bạn xin chữ đầu năm, bên cạnh set chụp áo dài với hoa đào, hoa mai và câu đối. Chữ An, tất nhiên, là chữ Nhà An mong gửi tới bạn nhiều nhất: một mái nhà, một ly trà, một chút bình yên cho năm mới. Chi tiết về nghệ nhân, thời gian và cách xin chữ sẽ công bố trên website và Zalo trước Tết.
Nhà An cũng đang chuẩn bị workshop viết thư pháp cho người mới, lớp nhỏ, có hướng dẫn từng nét từ cách cầm bút. Lịch chi tiết sẽ công bố sau khi khai trương; số chỗ có hạn, bạn nhớ đăng ký sớm.
Đọc thêmXem workshop thư pháp dự kiến
