Có những thứ chỉ cần thoáng thấy là cả một mùa ùa về: tiếng giấy kính sột soạt, ánh nến lung linh trong chiếc đèn ông sao, mùi bánh nướng vừa bóc lớp giấy. Rằm tháng Tám hôm nay đã khác nhiều so với thời ông bà, nhưng niềm vui quây quần dưới trăng thì vẫn vẹn nguyên.
Rằm tháng Tám: Tết trông trăng, Tết đoàn viên
Tết Trung thu rơi vào ngày rằm tháng Tám âm lịch, giữa mùa thu, khi trời thường trong và trăng tròn sáng, nên còn được gọi là Tết trông trăng hay Tết đoàn viên.
Theo nếp xưa, người lớn bày cỗ trông trăng, có nơi còn ngắm sắc trăng để đoán chuyện mùa màng, còn trẻ con rước đèn, phá cỗ và nghe kể chuyện chị Hằng, chú Cuội ngồi gốc cây đa. Ngày nay Trung thu được xem là Tết thiếu nhi, nhưng với nhiều gia đình, đây vẫn là dịp con cháu sum họp.
Mâm cỗ trông trăng ngày xưa
Trong ký ức của nhiều người lớn tuổi ở miền Bắc, mâm cỗ Trung thu bày ngoài sân dưới ánh trăng có bánh nướng, bánh dẻo, bưởi, hồng, na, thị, gói cốm xanh cùng đồ chơi dân gian như ông Tiến sĩ giấy, con giống bột nặn. Nhiều nhà Hà Nội xưa còn xếp múi bưởi thành chú chó bưởi ngộ nghĩnh cho trẻ con thích thú.
Khi trăng lên cao, cả nhà ngắm trăng rồi cho trẻ con phá cỗ. Mỗi miền bày cỗ theo trái cây của mùa mình, nhưng chiếc bánh trung thu thì gần như không thể thiếu.
Đèn ông sao, đèn kéo quân và tiếng trống múa lân
Chiếc đèn ông sao năm cánh, khung tre dán giấy kính đỏ, hai dải tua giấy phất phơ, có lẽ là hình ảnh quen thuộc nhất của Trung thu. Bên cạnh còn có đèn cá chép, đèn con thỏ, đèn lồng giấy và đèn kéo quân: hơi nóng của ngọn nến làm vòng giấy bên trong quay tròn, bóng hình người, ngựa xe in lên vách đèn như một rạp chiếu bóng tí hon.
Đêm rằm, trẻ em cầm đèn đi rước quanh xóm, theo sau là đội múa lân với tiếng trống rộn ràng và ông Địa phe phẩy quạt mua vui.
Bánh nướng và bánh dẻo: hai chiếc bánh, hai tính cách
Bánh nướng có lớp vỏ vàng nâu, thơm mùi lò, nhân truyền thống là thập cẩm với hạt dưa, vừng, mứt bí, lạp xưởng, mỡ đường và chút lá chanh thái chỉ, bên cạnh nhân đậu xanh, khoai môn, hạt sen. Bánh dẻo thì trắng mịn, làm từ bột nếp rang nhào với nước đường, nhiều nơi thêm nước hoa bưởi cho thơm; vỏ bánh mềm dẻo, ngọt thanh.
Cả hai đều được ép trong khuôn gỗ chạm hoa văn nên mặt bánh in hình hoa lá, chữ hay đường viền tinh xảo. Bánh thường được cắt thành miếng nhỏ để cả nhà cùng chia, kèm chén trà nóng: vị chát nhẹ của trà xanh, hương thanh của trà sen hay vị rang ấm của ô long sẽ cân lại vị ngọt béo.
Trung thu hôm nay: phố đèn lồng và hộp bánh ít ngọt
Những tuần trước rằm, phố Hàng Mã trong phố cổ Hà Nội và phố lồng đèn Lương Nhữ Học ở khu Chợ Lớn, Sài Gòn treo kín đèn lồng, đồ chơi. Người trẻ tìm đến không chỉ để mua đèn mà còn để dạo phố, chụp ảnh và tìm lại không khí tuổi thơ.
Bánh trung thu đổi mới không ngừng với vị trà xanh, trứng muối tan chảy, phiên bản ít ngọt, bánh chay và những hộp quà chỉn chu để biếu tặng. Đèn nhựa chạy pin từng lấn át đèn giấy, nhưng gần đây nhiều gia đình lại tìm về đèn ông sao, đèn kéo quân làm bằng tay. Với người trẻ xa nhà, Trung thu còn là dịp gửi hộp bánh về cho bố mẹ hay hẹn bạn bè uống trà, ngắm trăng sau giờ làm.
Trung thu ở Nhà An: bánh chay nhà làm và workshop lồng đèn
Rằm tháng Tám năm 2027 rơi vào thứ Tư, ngày 15/9 dương lịch. Mùa Trung thu, Nhà An dự kiến làm bánh trung thu chay tại bếp: không lạp xưởng, không mỡ đường, nhân gợi ý như đậu xanh, khoai môn, hạt sen, đóng hộp để biếu hoặc mang về; bánh thuần chay, không trứng, không sữa sẽ được ghi chú riêng.
Nhà An cũng dự kiến có workshop làm lồng đèn và đêm rước đèn cho các bé, có phụ huynh đi cùng; studio áo dài sẽ có set chụp với đèn lồng cho cả nhà. Lịch chi tiết công bố sau khai trương, số chỗ có hạn.
Sau buổi rước đèn, một ấm trà sen hay ô long rang củi bên miếng bánh chay là cách đón trăng thật nhẹ nhàng.
