Ở nhiều gia đình Việt, khách bước qua cửa chưa kịp ngồi yên đã nghe tiếng ấm nước sôi và lời mời “uống miếng nước đã”. Chén trà ấy không chỉ để giải khát. Nó là cách chủ nhà nói rằng bạn được đón tiếp, rằng mình có thời gian để ngồi lại. Cùng Nhà An đi qua những dáng vẻ quen thuộc của trà trong đời sống Việt.
Ấm trà sáng của ông bà
Với nhiều người lớn tuổi, ngày bắt đầu bằng ấm trà. Ở miền Bắc, người ta quen gọi là chè, và hình ảnh ấm tích đặt trong giỏ tích bọc vải hay bông cho nước khỏi nguội, cùng những chiếc chén hạt mít nhỏ xíu, là ký ức của nhiều gia đình. Ở miền Trung và miền Nam, người ta thường gọi là trà, ấm trà đặt trên bộ bàn ghế gỗ, có khi kèm vài miếng bánh nhỏ.
Uống trà buổi sáng của ông bà thường không vội. Một chén, hai chén, vừa uống vừa nghe tin tức, đọc báo, tưới cây, hay chỉ ngồi nhìn trời. Chính sự thong thả ấy là điều người trẻ hôm nay, vốn quen uống vội ở cửa hàng, đôi khi muốn học lại.
Trà đá vỉa hè: ly trà của phố thị
Nếu ấm trà nóng là nhịp chậm của gia đình, thì ly trà đá là nhịp nhanh của phố. Bạn có thể bắt gặp bình trà đá đặt trước cửa quán cơm bình dân, tiệm sửa xe hay bên xe nước mía. Ở nhiều nơi, người bán sẵn lòng rót miễn phí một ly trà đá cho khách đang chờ hay vừa dùng bữa, một nghĩa cử nhỏ mà nhớ lâu.
Còn ở Hà Nội, trà chanh, chè xanh chén lớn hay quán nước vỉa hè dưới bóng cây lại là chốn hẹn của bạn bè. Một chiếc ghế nhựa thấp, vài ly trà, thêm đĩa hạt dưa hay gói kẹo lạc là đủ cho nửa buổi chiều tán chuyện. Quán nước vỉa hè vì thế vừa là chỗ nghỉ chân, vừa là nơi người ta tình cờ làm quen.
Mời trà khi có khách
Người Việt có câu “Miếng trầu là đầu câu chuyện”, và ngày nay chén trà nhiều khi giữ vai trò ấy. Khách đến, chủ nhà mời nước trước khi hỏi chuyện. Chén trà được đặt xuống rồi mới đến lời thăm hỏi, nên câu chuyện bắt đầu nhẹ nhàng hơn, người lạ cũng bớt ngại.
Có vài thói quen nhỏ khi mời trà nhiều gia đình vẫn giữ:
- Tráng ấm chén bằng nước nóng trước khi pha; khách thấy được sự chu đáo.
- Pha trà vừa đủ, không để quá đặc hay quá loãng; nếu không biết khẩu vị khách, có thể hỏi khách thích trà đậm hay nhạt.
- Rót ra chén tống rồi chia ra các chén để các chén đều vị.
- Không rót đầy tới miệng chén; người ta hay rót khoảng bảy phần để chén không quá nóng khi cầm và khách còn chỗ nâng.
- Mời trà kèm chút bánh, kẹo, mứt hay trái cây nhỏ để chén trà thêm ngọt và câu chuyện thêm dài.
Trà trong những dịp trọng đại
Trà góp mặt trong nhiều nghi lễ của người Việt. Trong lễ ăn hỏi ở nhiều vùng, trà cùng trầu cau, rượu và bánh thường nằm trong những tráp lễ nhà trai mang sang nhà gái. Trong lễ gia tiên ngày cưới, có gia đình để cô dâu chú rể dâng chén trà mời cha mẹ hai bên như lời cảm ơn và xin được chúc phúc; có nơi lại thay bằng chén rượu hoặc giản lược nghi thức. Cách làm khác nhau tùy vùng và từng gia đình, nhưng ý nghĩa chung là bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn.
Dịp Tết lại là lúc trà trở nên đầy đặn nhất. Ở nhiều nhà, ấm trà đầu năm được dâng lên bàn thờ gia tiên, rồi mời khách đến chúc Tết bên khay mứt. Những phong tục này Nhà An đã kể kỹ hơn trong bài về trà ngày Tết.
Đọc thêmXem thêm phong tục mời trà ngày Tết
Phép lịch sự khi rót và nhận trà
Mời trà có những phép đơn giản nhưng nói lên sự tinh tế của người rót lẫn người nhận:
- Mời người lớn tuổi hoặc khách quan trọng trước, rồi đến người ngồi gần và cuối cùng là mình.
- Khi rót hoặc nhận, dùng hai tay, hoặc một tay cầm chén còn tay kia khẽ đỡ đáy chén. Với người lớn tuổi, dùng hai tay thể hiện sự trân trọng rõ hơn.
- Đừng rót đầy; thấy chén khách vơi thì rót thêm, nhưng nếu khách đã lấy tay che nhẹ miệng chén thì đừng nài thêm.
- Khi rót, nên tránh để vòi ấm chĩa thẳng vào người ngồi cạnh.
- Người được mời chỉ cần nhẹ nhàng gật đầu và nói “cảm ơn”, thế là đủ lịch sự.
- Nếu không uống được trà, nhận chén một cách lịch sự rồi đặt xuống, hoặc xin một ly nước lọc. Đừng từ chối quá gắt.
Mời trà ở thời hiện đại
Nhịp sống nhanh khiến nhiều người thay ấm trà bằng ly mang đi. Nhưng nhu cầu ngồi lại vẫn còn nguyên, chỉ đổi chỗ và đổi cách. Bạn bè hẹn nhau ở quán, đồng nghiệp rủ nhau uống trà sau giờ họp, người trẻ mời nhau một ly ô long sữa để nói chuyện đang bận lòng.
Vài cách mang tinh thần mời trà vào cuộc sống hôm nay:
- Mang một túi trà ngon đến thăm nhà người thân thay vì mua quà cầu kỳ.
- Pha một ấm trà nhỏ mời đồng nghiệp trong giờ nghỉ, một việc nhỏ khiến văn phòng đỡ căng.
- Dành mười lăm phút ngồi cùng cha mẹ với một ấm trà và không cầm điện thoại.
- Với bạn bè, hãy hỏi “uống gì” bằng tâm thế muốn biết người ta đang thế nào, không chỉ để gọi món.
Ly trà của Nhà An là lời mời ngồi lại
Cái tên Nhà An đến từ ý nghĩa của một mái nhà: nơi ta được mời vào và được ngồi lâu. Khi các chi nhánh khai trương, ô long rang củi, trà xanh Thái Nguyên hay trà sen sẽ được ủ và pha tươi trong ngày, cốt trà ủ mới mỗi 4 tiếng, để bạn có thể gọi cả ấm mời bạn bè, hoặc chỉ một ly cho riêng mình. Nhà An mở cửa 24/7, nên bạn có thể hẹn người thân bất cứ lúc nào, kể cả đêm khuya hay sáng sớm lễ Tết.
Nếu bạn muốn tự mình thử mời trà, hãy xem công cụ pha trà tại nhà của Nhà An để biết tỉ lệ và nhiệt độ nước cho từng loại trà.
Đọc thêmKhám phá các loại trà Việt ở Nhà An Đọc thêmPha trà tại nhà từng bước
