Có những thứ chỉ ngon khi ăn đúng lúc: miếng xoài cát chín cây đầu hè, chùm vải mọng nước giữa nắng tháng Sáu, hay trái hồng dẻo ngọt khi đầu đông về. Ông bà ta gói gọn điều ấy trong một câu quen thuộc là mùa nào thức nấy. Hôm nay Nhà An cùng bạn xem vì sao lối ăn này vẫn hợp với cuộc sống hôm nay và cách bắt đầu từ chính gian bếp nhà mình.
Ăn theo mùa nghĩa là gì
Ăn theo mùa là ưu tiên những loại trái cây, rau củ đang vào chính vụ ở nơi bạn sống hoặc gần đó, thay vì luôn đòi hỏi mọi thứ có mặt quanh năm. Không phải chỉ ăn đồ địa phương, cũng không phải kiêng những thứ trái vụ. Đây chỉ là một cách chọn có ý thức: thứ gì đang rộ thì ăn nhiều hơn, thứ gì hiếm thì ăn ít đi và trân trọng hơn.
Nước ta kéo dài từ Bắc vào Nam nên mùa vụ mỗi miền một khác. Miền Bắc có bốn mùa khá rõ nên rau củ và trái cây thay đổi rõ rệt theo thời tiết. Miền Nam thường chia thành mùa mưa (khoảng tháng 5 đến tháng 11) và mùa nắng, còn Tây Nguyên và miền Trung có nhịp mưa nắng riêng, chẳng hạn miền Trung mưa nhiều vào cuối năm. Vì thế một loại quả có thể chín sớm ở vùng này, muộn hơn vài tuần ở vùng khác, và mỗi năm lại lệch đôi chút theo thời tiết.
Vì sao ăn theo mùa đáng thử
Không cần nghiên cứu cao siêu, bạn cũng cảm nhận được vài lợi ích ngay ở chợ và bữa cơm.
- Ngon hơn: quả được thu hoạch khi chín tự nhiên, rau hái đúng lứa thường thơm, giòn và đậm vị hơn hàng phải trữ lâu hoặc ép chín.
- Dễ chịu cho ví hơn: vào chính vụ, hàng nhiều nên giá ở chợ thường mềm hơn. Ngược lại, thứ gì giá cao bất thường có thể là hàng trái vụ hoặc hàng hiếm.
- Xanh hơn: thứ gì đúng mùa và gần nơi trồng thường ít phải trữ lạnh dài ngày hoặc vận chuyển quãng đường xa. Tất nhiên điều này không tuyệt đối, vì mỗi loại hàng có cách trồng và vận chuyển khác nhau.
- Bữa ăn đa dạng: mỗi mùa một vị khiến thực đơn tự đổi mới mà bạn không phải nghĩ thêm món lạ.
- Gắn với năm tháng: ăn cốm mùa thu, uống trà sen mùa hè, ăn hồng khi đầu đông mang lại cảm giác thời gian đang trôi qua thật rõ ràng.
Bạn cũng không cần cầu toàn. Ăn theo mùa là một xu hướng để nghiêng về, không phải luật lệ phải theo đúng từng ngày. Thỉnh thoảng thèm một thứ trái vụ cũng chẳng sao, miễn là phần lớn bữa ăn của bạn nghiêng về thứ đang vào mùa.
Lịch mùa vụ Việt Nam tiêu biểu
Dưới đây là những loại nông sản quen thuộc và khoảng thời gian chính vụ phổ biến, tính theo dương lịch. Thời điểm thực tế có thể sớm hoặc muộn vài tuần tùy năm và từng vùng, nên đây chỉ là mốc tham khảo.
- Đầu năm, tháng 1 đến tháng 3: cam, bưởi cuối vụ cho mâm quả ngày Tết, rau vụ đông miền Bắc như su hào, bắp cải, súp lơ còn ngọt giòn. Đà Lạt vào mùa khô nên dâu tây đẹp quả.
- Đầu hè, tháng 4 đến tháng 6: xoài cát Hòa Lộc ở các vườn Nam Bộ chính vụ khoảng tháng 3 đến tháng 5, có năm kéo sang tháng 6; mận hậu Mộc Châu rộ vào khoảng tháng 5 và đầu tháng 6.
- Giữa hè, tháng 6 đến tháng 8: vải thiều Lục Ngạn rộ nhất vào tháng 6 và còn sang tháng 7; sen Hồ Tây nở rộ quanh tháng 6, cũng là mùa ướp trà sen; nhãn lồng Hưng Yên chín rộ vào tháng 7 và tháng 8; cùng chôm chôm, măng cụt, sầu riêng ở các vườn Nam Bộ.
- Mùa thu, tháng 9 đến tháng 10: cốm làng Vòng vào mùa rộ, bưởi vào vụ quanh dịp Trung thu, lúa mùa chín vàng ở đồng bằng phía Bắc.
- Cuối năm, tháng 10 đến tháng 12: hồng Đà Lạt chín rộ và vào mùa làm hồng treo gió, cam Cao Phong có từ đầu thu và rộ nhất khoảng tháng 11, rau củ vụ đông bắt đầu về chợ.
Rau củ thì thay đổi theo thời tiết nhiều hơn là theo tháng. Mùa nóng, những loại rau ăn lá chịu nắng như rau muống, mồng tơi, rau đay, cùng bầu, bí, mướp ra nhiều và giải nhiệt. Mùa lạnh miền Bắc, các loại rau họ cải, su hào, bắp cải và củ cải trắng ngọt giòn hơn hẳn.
Nếu muốn xem kỹ từng tháng, Nhà An có trang lịch mùa vụ mười hai tháng với thời tiết ba miền, nông sản và những dịp lễ trong tháng.
Đọc thêmXem lịch mùa vụ 12 tháng của Nhà AnMẹo chọn mua theo mùa ở chợ và siêu thị
Bạn không cần là người sành chợ mới chọn được hàng đúng mùa. Hãy thử vài bước sau.
- Hỏi người bán: "Hôm nay có gì đang vào mùa?" Người buôn bán lâu năm thường biết rõ thứ nào đang chính vụ, thứ nào vừa hết.
- Nhìn số lượng và giá: thứ gì bày nhiều, giá mềm thường đang vào vụ. Thứ gì ít, đắt và đẹp đồng đều bất thường nên hỏi thêm về nguồn gốc.
- Dùng mũi và tay: quả chín tự nhiên thường thơm ở phần cuống và nặng tay so với kích thước. Rau tươi có cuống cứng, lá không dập úa.
- Mua vừa đủ dùng trong vài ngày để đồ luôn tươi và không bỏ phí. Một số quả như vải rất nhanh xuống vị, nên đừng mua quá nhiều một lúc.
- Thử một thứ mới mỗi tuần: một loại rau chưa từng nấu, một quả chưa từng nếm.
Giữ hương vị mùa khi mùa đã qua
Người Việt từ lâu đã có cách giữ lại vị mùa cho những ngày vắng quả. Bạn có thể học theo vài cách đơn giản.
- Làm mứt, sên dẻo hoặc nấu sốt từ quả chín nhiều.
- Phơi hoặc sấy nhẹ, như hồng treo gió, xoài sấy hay chuối sấy.
- Ngâm siro, ngâm chua ngọt hoặc muối dưa với rau củ dư.
- Cấp đông trái cây đã bóc vỏ, cắt miếng để dùng làm sinh tố hoặc trà trái cây.
- Ướp trà: sen, lài hay các loại hoa là cách người xưa gói hương mùa vào lá trà.
Đi theo hướng này, bạn vừa bớt lãng phí khi mua dư, vừa có thêm những món nhỏ tự làm cho những ngày se lạnh hay mưa dầm. Hãy nhớ bảo quản sạch sẽ, dùng hũ đã tráng nước sôi và ghi ngày làm để dùng trong thời gian hợp lý.
Ăn theo mùa ở Nhà An
Ý tưởng ăn theo mùa nằm ngay trong cách Nhà An chọn nguyên liệu. Ô long rang củi, trà lài và trà sữa nhà làm là những món có quanh năm, còn trà trái cây và một vài món chay sẽ đổi theo loại quả, loại rau đang vào vụ ở từng chi nhánh. Nhà An ưu tiên dâu Đà Lạt, vải Lục Ngạn, xoài Hòa Lộc khi đúng mùa, rau hữu cơ và đậu hũ non làm mỗi sáng.
Các món theo mùa là gợi ý, không phải thực đơn cố định, vì nguồn hàng tươi ngon mỗi chi nhánh và mỗi tuần có thể khác nhau. Khi khai trương, bạn cứ hỏi nhân viên quầy tuần này có món gì theo mùa, hoặc nhắn Zalo cho Nhà An. Ly nào cũng chọn được mức đường từ 0 đến 100 phần trăm, nên trái cây ngon thì càng nên giảm đường để nếm đúng vị quả.
Đọc thêmXem nguyên liệu Nhà An chọnNhà An chưa khai trương nên chưa có số liệu hay thành tích nào để kể. Điều có thể chắc chắn là cách nghĩ ban đầu: nguyên liệu đúng mùa, gần nguồn và làm việc trực tiếp với nông hộ để hiểu rõ nơi quả và lá lớn lên. Mời bạn bắt đầu cùng chúng tôi bằng việc nhỏ nhất, là hỏi chợ gần nhà hôm nay đang vào mùa gì.
