Pha xong một ấm trà, phần lá sũng nước còn lại thường theo chiếc phễu lọc đi thẳng vào thùng rác. Thật ra đó là nguyên liệu hữu cơ rất đáng giữ lại, nhất là khi nhà bạn có vài chậu cây hoặc một góc vườn nhỏ. Cùng Nhà An xem bã trà có thể làm gì, nên làm thế nào và những điều cần tránh để cây không bị hại.
Vì sao bã trà đáng giữ lại
Lá trà là thực vật nên khi pha xong, phần bã vẫn còn nhiều chất hữu cơ, trong đó có đạm. Khi cho vào thùng ủ hoặc trộn vào đất, vi sinh vật sẽ từ từ phân hủy bã trà và trả lại chất dinh dưỡng cho đất. Bã trà cũng giúp đất tơi xốp hơn và giữ ẩm tốt hơn một chút khi được trộn đều.
Cần nói thẳng một điều để bạn khỏi kỳ vọng quá mức: bã trà là chất bổ sung cho đất, không phải loại phân thần kỳ. Nó phân hủy từ từ, tác dụng nhẹ và không thể thay thế cho phân hữu cơ đã ủ hoai hay phân bón chuyên dụng khi cây cần nhiều dinh dưỡng. Bạn cũng không nên trông chờ bã trà làm đổi độ chua của đất một cách rõ rệt.
Với người uống trà thường xuyên, tận dụng bã trà còn có ý nghĩa nhỏ nhưng đáng quý: bớt đi một phần rác hữu cơ ở bếp. Rác thực phẩm khi chôn lấp có thể phát sinh mùi và khí nhà kính, nên giữ lại và ủ thành phân luôn là lựa chọn tốt hơn.
Hai việc cần làm ngay sau khi pha trà
Cách tận dụng nào cũng bắt đầu bằng hai bước nhỏ. Bỏ qua chúng, bã trà rất dễ lên mốc, bốc mùi hoặc làm phiền bạn.
- Tách bã khỏi những thứ không phân hủy: nhiều loại túi lọc có chứa sợi nhựa hoặc keo dán, nên hãy xé túi, đổ lá ra rồi bỏ phần túi và dây buộc đi. Trà lá nguyên pha bằng ấm thì không gặp vấn đề này.
- Không trộn lẫn với đồ có đường hoặc sữa: bã từ trà sữa, trà đường, trà trái cây còn dính đường và sữa sẽ hút kiến, ruồi và nhanh lên men thiu. Chỉ dùng bã trà nguyên chất, pha nước thuần.
Sau đó, bạn có thể dùng bã ngay, hoặc phơi khô để dành. Cách phơi rất đơn giản: trải bã mỏng ra khay hoặc đĩa cũ, đặt chỗ thoáng gió có nắng nhẹ, thỉnh thoảng đảo cho mau khô. Bã khô hẳn sẽ nhẹ và tơi, bạn có thể cất vào hộp có nắp để dành đến khi cần.
Cách 1: ủ compost cùng rác bếp
Đây là cách tận dụng bã trà trọn vẹn nhất vì bã được phân hủy hết thành mùn, dùng cho cây an toàn hơn so với rắc bã tươi. Bạn không cần một hệ thống phức tạp, một chiếc thùng nhựa có nắp, đục vài lỗ thoát khí và thoát nước là đủ để bắt đầu.
- Trải một lớp lá khô, cành nhỏ xé vụn hoặc giấy bìa cắt nhỏ ở đáy thùng để thoát nước tốt.
- Cho bã trà cùng vỏ rau củ, vỏ trái cây, bã cà phê vào làm lớp nguyên liệu tươi. Cắt nhỏ chúng sẽ phân hủy nhanh hơn.
- Phủ lên một lớp nguyên liệu khô như lá khô, giấy, mùn cưa. Một nguyên tắc dễ nhớ là khoảng hai đến ba phần nguyên liệu khô cho một phần nguyên liệu tươi tính theo thể tích.
- Giữ độ ẩm vừa phải, như miếng bọt biển vắt kiệt. Quá khô thì phân hủy chậm, quá ướt thì bốc mùi.
- Đảo nhẹ mỗi tuần một lần để không khí lọt vào. Sau vài tuần đến vài tháng, tùy thời tiết và cách ủ, thùng sẽ cho ra lớp mùn tơi, sẫm màu, có mùi như đất rừng.
Bã trà thuộc nhóm nguyên liệu tươi nhiều đạm, nên đừng đổ quá nhiều một lúc. Nếu thấy thùng bốc mùi chua hoặc có nhiều ruồi nhỏ, hãy thêm lá khô và đảo đều, mùi sẽ bớt ngay. Tuyệt đối không cho thịt, cá, dầu mỡ hay đồ ăn có sữa vào thùng nếu bạn ủ ở nhà phố.
Cách 2: phơi khô rồi trộn vào đất
Nếu nhà bạn không có chỗ cho thùng ủ, hãy dùng bã khô theo cách nhẹ nhàng hơn. Rắc một lớp thật mỏng quanh gốc cây rồi xới nhẹ cho bã hòa vào lớp đất mặt. Bạn cũng có thể trộn bã khô với đất, mùn hay xơ dừa trước khi trồng cây vào chậu.
Điều quan trọng là liều lượng và độ mỏng. Bã trà ướt đổ thành lớp dày lên mặt đất rất dễ kết lại thành một lớp màng, cản nước và không khí xuống rễ, thậm chí lên mốc. Hãy cho một nhúm nhỏ, trộn đều và quan sát vài tuần trước khi cho thêm. Thử trước ở một chậu thay vì cả vườn là lựa chọn an toàn.
Cây nào cũng có sở thích riêng, vì vậy hãy quan sát lá và đất sau khi bón. Nếu lá vàng, đất đóng váng hoặc có mùi lạ, hãy ngưng và xới thoáng đất. Với cây quý hoặc cây ăn quả, hãy hỏi người làm vườn trước khi thử.
Cách 3: khử mùi và vài mẹo nhỏ trong nhà
Bã trà khô còn có thể làm việc nhà. Nhiều người cho bã khô vào túi vải nhỏ hoặc hộp có lỗ rồi đặt trong tủ giày, ngăn tủ lạnh hay thùng rác nhỏ để hút bớt ẩm và mùi. Hiệu quả ở mức nhẹ, đủ làm không khí dễ chịu hơn chứ không thể thay thế việc giữ vệ sinh. Hãy thay túi sau vài tuần, hoặc ngay khi thấy bã bắt đầu ẩm.
Bạn cũng có thể dùng bã trà đã khô để chà nhẹ lên thớt gỗ, tay hay dụng cụ vừa nấu món có mùi mạnh như hành tỏi. Lưu ý chỉ thử trên bề mặt bền màu, vì bã trà có thể làm ố vải và đá sáng màu.
Còn một điều nữa, đừng đổ bã trà xuống bồn rửa hay cống thoát nước. Bã tích tụ có thể gây tắc đường ống, nhất là khi trộn với dầu mỡ. Hãy gom bã vào hũ nhỏ cạnh bếp rồi đem ra chậu cây hoặc thùng ủ khi đầy.
Những điều nên tránh khi dùng bã trà
- Bã ướt, dày, nén chặt: dễ lên mốc, bốc mùi và cản nước. Luôn phơi khô hoặc trộn đều trước khi dùng.
- Bã có đường, sữa, topping: hút côn trùng và làm hỏng thùng ủ.
- Túi lọc nguyên túi: nhiều túi có nhựa, không phân hủy trong đất.
- Bón quá nhiều một lần: gây ngộp rễ và làm đất đóng váng.
- Kỳ vọng quá cao: bã trà là chất bổ sung, không thay được phân bón khi cây đang thiếu dinh dưỡng rõ rệt.
- Dùng cho cây thích đất khô thoáng như xương rồng, sen đá: những cây này thường không cần thêm chất hữu cơ ẩm.
Nhà An dự kiến làm gì với bã trà
Quầy trà của Nhà An làm việc với ô long, trà xanh, trà lài và cốt trà ủ mới cứ bốn tiếng một lần, nên bã trà sẽ là phần nguyên liệu đáng kể. Vì vậy Nhà An dự kiến gom bã trà để ủ phân cho cây xanh trong tiệm và sẽ thử ở một vài chi nhánh trước khi nhân rộng. Việc này đang là dự kiến, chưa phải kết quả đã làm được, nên Nhà An chưa có số liệu nào để khoe.
Trong lúc chờ tiệm khai trương, bạn có thể bắt đầu ngay từ ấm trà ở nhà: một chiếc hũ nhỏ cạnh bếp để gom bã, một khay phơi nơi thoáng gió, rồi một chậu cây để thử. Những việc rất nhỏ ấy cộng lại sẽ thành một thói quen đẹp. Cây xanh trong nhà cũng sẽ cảm ơn bạn theo cách của nó.
Đọc thêmXem việc sống xanh Nhà An đã chọn và dự kiến Đọc thêmTìm hiểu nguồn lá trà và nguyên liệu của Nhà An