Ở nhiều gia đình miền Bắc, ngày mới bắt đầu bằng một ấm trà xanh: nước xanh vàng, chát nhẹ đầu lưỡi rồi ngọt dần nơi cổ họng. Rất nhiều ấm trà như thế có chung một quê là Thái Nguyên, và trong các vùng chè của mảnh đất này, Tân Cương là cái tên được người mê trà nhắc đến với nhiều trân trọng.
Từ “Chè Thái, gái Tuyên” đến danh xưng “đệ nhất danh trà”
“Chè Thái, gái Tuyên” là câu nói dân gian quen thuộc, khen chè Thái Nguyên đậm đà và những cô gái Tuyên Quang duyên dáng. Còn “đệ nhất danh trà” là cách người sành trà khắp nơi tôn vinh chè Thái Nguyên vì hương vị và chất lượng, trong đó vùng chè đặc sản Tân Cương thường được nhắc đến đầu tiên.
Danh tiếng ấy được vun đắp qua khoảng một thế kỷ, kể từ khi cây chè bắt đầu được trồng và chế biến ở Tân Cương vào những năm 1920. Chè Tân Cương được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, và năm 2023, tri thức trồng và chế biến chè Tân Cương được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nói cách khác, cái ngon của chén trà không chỉ đến từ đất, mà còn từ kinh nghiệm được trao truyền qua nhiều thế hệ người làm chè.
Vùng chè ven sông Công
Tân Cương nằm cách trung tâm Thái Nguyên chừng 10 km về phía tây, là vùng đồi thấp có dòng sông Công chảy qua. Khí hậu trung du với sương sớm, nắng vừa và đất đồi hợp cây chè là những điều kiện mà người làm chè nơi đây tin rằng đã tạo nên vị riêng của trà Tân Cương.
Bên cạnh nhiều giống chè mới, người Tân Cương vẫn quý giống chè trung du lá nhỏ truyền thống, loại cây gắn với danh tiếng của vùng chè từ những ngày đầu.
Đọc thêmKhám phá bản đồ các vùng chè Việt NamTừ búp chè đến cánh trà móc câu
Búp chè được hái bằng tay, phổ biến nhất là một tôm hai lá, tức phần búp non cùng hai lá ngay bên dưới. Chè hái về được rải mỏng cho ráo, rồi cho vào chảo gang hoặc tôn quay nóng để sao diệt men, giữ sắc xanh. Sau đó chè được vò cho cánh xoăn lại, sao khô, và cuối cùng là công đoạn lên hương, khi trà dậy mùi thơm như cốm non. Người làm chè lâu năm canh lửa bằng kinh nghiệm, nhiều khi chỉ cần nghe tiếng chè rơi lách tách trong tôn quay là biết độ nóng đã vừa hay chưa.
Tùy cách chọn búp, trà Tân Cương thường được chia thành vài dòng quen thuộc:
- Trà đinh: chỉ lấy phần búp nhỏ còn cuộn chặt, nhọn như chiếc đinh, cần rất nhiều búp mới đủ một mẻ trà.
- Trà nõn tôm: chọn phần búp non, cánh trà nhỏ và đều.
- Trà móc câu: hái một tôm hai lá, cánh trà xoăn cong như lưỡi câu, là dòng trà quen thuộc với nhiều gia đình.
Nhận diện một chén trà Tân Cương
Trà khô có cánh nhỏ, xoăn chắc, màu xanh đậm hơi ngả đen. Khi pha, nước trà có màu xanh vàng, trong và sáng; hương thơm thường được ví như mùi cốm non. Điều làm nên danh tiếng là vị trà: chát dịu ở đầu lưỡi rồi chuyển sang ngọt, đọng lại khá lâu nơi cổ họng. Người sành trà gọi gọn đặc điểm ấy là “chát tiền, ngọt hậu”.
Pha trà xanh Thái Nguyên tại nhà
Trà xanh ngon hay không phụ thuộc nhiều vào nhiệt độ nước. Nước sôi sùng sục dễ làm trà chát gắt và mất mùi cốm, vì vậy bạn hãy thử bắt đầu với nước khoảng 75–80°C.
- Tráng ấm và chén bằng nước nóng cho ấm đều.
- Cho khoảng 5 g trà, chừng hai thìa cà phê, vào ấm dung tích 150–200 ml.
- Rót một ít nước nóng vào tráng trà trong vài giây rồi đổ đi để cánh trà nở ra.
- Rót nước 75–80°C, hãm khoảng 45–60 giây rồi rót hết ra chén tống để trà không bị ngấm quá lâu.
- Mỗi nước sau hãm lâu hơn 15–20 giây; một ấm trà ngon thường pha được 3–4 nước.
Nếu thích uống đậm, bạn có thể tăng lượng trà thay vì dùng nước quá sôi. Trà khô nên cất trong hũ kín, tránh ánh nắng, hơi ẩm và để xa những thứ có mùi mạnh như cà phê hay gia vị, vì trà rất dễ hút mùi.
Trà Tân Cương ở Nhà An
Ở Nhà An, trà Thái có mặt theo hai cách: ấm trà xanh Thái Nguyên pha nóng cho những ai thích vị trà mộc, và trà lài được làm từ trà xanh Tân Cương ướp cùng hoa lài. Hương lài thanh nhẹ quyện cùng vị chát dịu, ngọt hậu của trà Thái, dễ uống cả với những bạn mới làm quen với trà.
Cốt trà được ủ mới mỗi 4 tiếng, và ly nào cũng chọn được mức đường từ 0 đến 100%, ít hay nhiều đá tùy bạn. Khi Nhà An khai trương, nếu muốn thử thêm một vị trà Bắc khác, bạn hãy gọi trà sen, được ướp bằng gạo sen Bách Diệp Hồ Tây.
Đọc thêmĐọc tiếp: trà sen Tây Hồ và nghệ thuật ướp hương của người Hà Nội